In beeld bewogen: Foto’s en video’s van jeugdige ruimtelijke zelfredzaamheid
een stretchband wordt vastgehouden door 2 personen (hier blinde kind en begeleidster) en een blind kind voert in het midden de oefening uit.
Effect op schoudermobiliteit bij blinde kinderen
Shimmy’s die worden uitgevoerd door met de schouders te tikken tegen een stretchband, vormen een doelgerichte oefening om de mobiliteit in het schoudergewricht te bevorderen. Deze specifieke toepassing biedt voor blinde kinderen een veilige, duidelijke en stimulerende manier om de schouderzone actief en soepel te houden.
Waarom is dit effectief?
- Herhaald tikken bevordert dynamische beweeglijkheid van de schouderbladen en het glenohumerale gewricht (de echte schouderkop).
- De weerstand van de stretchband biedt een zachte tegendruk, waardoor een natuurlijke vorm van actieve mobilisatie ontstaat.
- De gerichtheid van de beweging naar een voelbare en tastbare grens (de band) helpt kinderen zonder visuele feedback om met meer precisie en vertrouwen hun schouders te bewegen.
- Bevordert symmetrie en bilaterale mobiliteit (beide schouders afzonderlijk en samen in beweging).
- Helpt spanningen in nek- en schoudergebied los te maken door ritmische, speelse activatie.
Concreet:
Deze oefenvorm kan ingezet worden bij:
- Motorische ondersteuningstrajecten
- Fysiotherapie of bewegingsonderwijs voor kinderen met visuele beperking
- Danslessen met focus op expressie via bovenlichaam
- Dagelijkse mobilisatie bij kinderen met neiging tot stijve schouders door inactiviteit of gespannen houding
toont hetzelfde als de foto hierboven maar met 3 blinde kinderen, het kind in het midden is van Afrikaanse afkomst.
Posturale aandachtspunten en motorische verrijking via zijwaartse dansbewegingen bij blinde jongeren: een observatie en analyse
1. Observatie en context
Tijdens een danssessie met vier jonge tieners met volledige visuele beperking werd gewerkt aan het aanleren van de Kizomba-taps, een onderdeel uit de Angolese partnerdans Kizomba, aangepast aan een individuele bewegingssetting. De instructies werden kordaat en verbaal eenduidig gegeven, met duidelijke ruimtelijke begrenzingen: de taps vonden plaats op een vaste plek, met uitbreiding naar voren, naar achteren en op een diagonale as.
Bij de uitvoering werd een gemeenschappelijk posturaal patroon waargenomen: de deelnemers, en in het bijzonder een meisje met bruin haar, vertoonden een sterke voorovergebogen houding, met de hals diep naar voren geplooid. Deze houding is typisch voor kinderen met een visuele beperking en vormt op termijn een risico voor de houdingsontwikkeling.
2. Posturale kenmerken bij kinderen met een visuele beperking
Kinderen met een visuele beperking hebben vaak een verstoord lichaamsbeeld (body schema), doordat zij minder visueel-spatiële informatie ontvangen om hun houding en beweging te corrigeren. Dit resulteert frequent in een kenmerkende anterieure cervicale flexie (voorgebuiging van de hals) en thoracale kyfose (ronde bovenrug). De oorzaken hiervan zijn:
- Zintuiglijke compensatie: het hoofd wordt voorovergebogen in een poging de auditieve en tactiele zintuigen te optimaliseren.
- Gebrek aan visuele feedback: de natuurlijke visuele correctie op een opgerichte houding ontbreekt.
- Onzekerheid in de ruimte: leidt tot een beschermende, “ingeklapte” houding.
Langetermijngevolgen van deze posturale patronen kunnen zijn:
- Overbelasting van de nekspieren
- Verminderde ademhalingscapaciteit door inperking van de thorax
- Beperkte schoudermobiliteit-
- Chronische pijnklachten in nek en bovenrug
- Verminderde lichaamsexpressie en zelfzekerheid in bewegingssituaties
Preventieve en corrigerende aanpak is daarom aangewezen, met aandacht voor:
- Oefeningen voor rompstabiliteit en houdingsbewustzijn
- Ritmische bewegingen die het lichaam uitnodigen tot verticalisatie en ruimtelijke expansie
3. De waarde van zijwaartse taps in danseducatie
Het aanleren van zijwaartse taps binnen dans, en meer bepaald binnen de Kizomba-techniek, heeft meerdere motorische, sensorische en posturale voordelen, zeker bij jongeren met een visuele beperking:
a. Vergroting van laterale mobiliteit en evenwicht
- De zijwaartse taps bevorderen transversale verplaatsing van het lichaamsgewicht.
- Hierdoor wordt het evenwichtsgevoel geactiveerd buiten de sagittale (voor-achter) lijn, wat essentieel is voor valpreventie en posturale controle.
b. Ruimtelijke oriëntatie in meerdere richtingen
- Ze dwingen het lichaam om de ruimte in de breedte te verkennen, wat voor blinde kinderen cruciaal is om zich ruimtelijk zelfredzamer te bewegen.
- Bevordert het interne kompas (kinesthetisch-ruimtelijk bewustzijn) in afwezigheid van visuele cues.
c. Activatie van romp en heupregio
- Zijwaartse taps activeren de obliques (schuine buikspieren), gluteus medius, en stabiliserende spieren van de lumbale wervelkolom.
- Dit ondersteunt een meer opgerichte en gecontroleerde houding tijdens beweging.
d. Stimulerende en expressieve meerwaarde
- Laterale bewegingen nodigen uit tot openheid en expressie, essentieel voor de psychomotorische ontwikkeling.
- De bewegingen breken het voorovergebogen patroon open en nodigen het lichaam uit om de verticale as te hervinden.
4. Pedagogisch-didactische aanbevelingen
- Geef duidelijke ruimtelijke instructies met tactiele of auditieve referentiepunten.
- Kordate verbale begeleiding helpt blinde kinderen om bewegingen met meer zekerheid en kracht uit te voeren.
- Laat voldoende exploratieruimte voor de kinderen om bewegingen te voelen en herhalen, met focus op opwaartse en zijwaartse expansie van het lichaam.
- Besteed in volgende sessies gericht aandacht aan nekontspanning en rompversteviging, eventueel met stretch- of dansvloeroefeningen.
In aansluiting op de vorige sessie, waarin Kizomba-taps individueel en in open ruimte werden aangeleerd, toont deze video hoe dezelfde blinde jongeren nu de Kizomba-taps uitvoeren in partnerconnectie. Dankzij het fysieke contact met een danspartner is duidelijk zichtbaar dat alle deelnemers een meer opgerichte houding aannemen. De gebruikelijke voorovergebogen nek- en romphouding is merkbaar verminderd. De partnerconnectie fungeert als tactiele referentie, wat de verticaliteit van de wervelkolom en de lichaamsorganisatie in de ruimte bevordert. Waar in de vorige video het posturale beeld werd gekenmerkt door diepe anterieure flexie, laat deze nieuwe opname zien dat fysieke verbondenheid en gedeelde bewegingslijn een waardevol hulpmiddel kunnen zijn in het bevorderen van een functionele en expressieve lichaamshouding bij blinde jongeren.
het belang van partnerconnectie wil ik weergeven omdat het ook voor heel veel plezier zorgt
opnieuw twee kinderen die met elkaar dansen
Auditieve oriëntatie, posturale controle en ruimtelijke mobiliteit bij blinde jongeren in een gestructureerde danscontext
In deze oefensituatie worden blinde jongeren uitgedaagd om zich gericht te verplaatsen in de richting van een auditieve bron, namelijk muziek die als ruimtelijk referentiepunt fungeert. De deelnemers stappen met rechte rug en gelijkmatige passen voorwaarts in de richting van het geluid, met de armen in de zij om de houding te stabiliseren en de rompactivering te bevorderen. Deze specifieke positionering bevordert een opgerichte lichaamshouding en versterkt het bewustzijn van de eigen lichaamsas tijdens locomotie.
Na het bereiken van een vooraf afgesproken auditieve oriëntatiezone keren de deelnemers zich om en verplaatsen zich in tegenovergestelde richting, weg van het geluid, waarbij ze opnieuw een rechte lijn trachten aan te houden. Deze bewuste verplaatsing op basis van auditieve input simuleert aspecten van mobiliteitstraining, waarbij het doel is zich veilig en zelfstandig te oriënteren in een open ruimte, zonder visuele feedback.
Tijdens deze oefening wordt niet alleen gewerkt aan posturale stabiliteit en richtingsgevoel, maar ontstaat er ook een verhoogde ruimtelijke alertheid voor obstakels in de onmiddellijke nabijheid – in dit geval de andere deelnemers. Door het bewust behouden van gelijke afstanden en het vermijden van botsingen, worden essentiële principes van mobiliteit en tactiele ruimtelijke coördinatie geïntegreerd in een danspedagogische context.
Deze aanpak vormt een interdisciplinaire verrijking waarbij danseducatie, oriëntatie- en mobiliteitstraining en lichaamsbewustzijn samenkomen. Het stimuleert zowel sensorische integratie als functionele zelfstandigheid bij jongeren met een visuele beperking, en biedt een veilige en expressieve ruimte voor exploratie van beweging in relatie tot geluid, richting en medemens.
toont opnieuw kizomba taps in partnerconnectie.
4 kinderen met visuele beperking in beginpose om te dansen
twee blinde tienermeisjes gaan aan de slag met de bordjes waarop ze een kruispas doen. De voeten en benen zijn mooi over elkaar gekruist. Kruispassen vormen een waardevolle oefening binnen dans- en bewegingseducatie. Ze stimuleren de laterale mobiliteit, wat vaak minder ontwikkeld is dan voorwaartse beweging, en bevorderen zo een soepelere verplaatsing in de breedte. Door het kruisen van de benen worden de rompstabilisatoren, bilspieren en schuine buikspieren geactiveerd, wat bijdraagt aan een sterkere en meer gecontroleerde lichaamshouding.
Daarnaast versterken kruispassen het dynamisch evenwicht en de coördinatie tussen linker- en rechterzijde van het lichaam. Dit is vooral gunstig voor jongeren of mensen met een visuele beperking, omdat het ruimtelijk lichaamsbewustzijn en de oriëntatie zonder visuele feedback versterkt worden. Ook wordt de heupmobiliteit bevorderd door de rotatiebewegingen in het bekken, wat bijdraagt aan een functionele en gezonde bewegingsvrijheid.
Tot slot hebben kruispassen een cognitieve meerwaarde: ze stimuleren de samenwerking tussen beide hersenhelften door hun complex motorisch patroon. Dit maakt ze tot een veelzijdige oefening met zowel fysieke als neurologische voordelen binnen een veilige en gestructureerde leeromgeving.
geen kizombataps maar bachatataps met dezelfde functie, de 3 tienerjongens staan aan het klimrek om een veilige grijpklare omgeving te garanderen in een eerste proberen uitvoeren van de oefening
Emma doet shimmy's en ze doet het zeer goed
Dansroutine als middel tot oriëntatie, expressie en motorische integratie bij blinde jongeren. In deze video wordt een groep blinde, bijna volwassen tieners begeleid in het aanleren van een eenvoudige maar gestructureerde dansroutine. De choreografie bestaat uit taps naar links en rechts, passen voorwaarts en achterwaarts, gevolgd door een rotatiebeweging. De jongeren voeren de opeenvolgende bewegingen met opvallende precisie en ritmisch inzicht uit, wat getuigt van hun inzet en groeiend lichaamsbewustzijn.
Het aanleren van een dansroutine biedt jongeren met een visuele beperking meer dan enkel motorische oefening. De herhaling en structuur van een vaste bewegingsvolgorde zorgen voor veiligheid, voorspelbaarheid en een houvast in ruimte en tijd. Dit bevordert de ruimtelijke oriëntatie, het ritmegevoel en de lichaamscoördinatie. Door vaste patronen aan te leren in combinatie met verbale en auditieve cues, ontwikkelen de deelnemers een intern kompas waarmee ze zich bewuster kunnen bewegen binnen een bepaalde ruimte.
Daarnaast heeft dans een sterke expressieve waarde. De routine geeft jongeren de kans om hun lichaam te gebruiken als communicatiemiddel, wat het zelfvertrouwen, de lichaamscontrole en de emotionele expressie versterkt. De draaibeweging aan het eind van de reeks vraagt bovendien om complexe oriëntatie, evenwicht en rompsturing – essentiële vaardigheden in zowel dans als mobiliteitstraining.
Kortom, deze dansroutine vormt een krachtig voorbeeld van hoe beweging, ritme en oriëntatie elkaar kunnen versterken in de begeleiding van jongeren met een visuele beperking. Het draagt bij aan hun fysieke ontwikkeling, zelfexpressie én zelfstandigheid in beweging.
Integratie van tactiele oriëntatie in onderwijspraktijk: voorbeeld van een uitgewerkte routine met het magnetenbord Een student van de Hogeschool Gent ontwikkelde een bijzonder doordachte en helder uitgewerkte routine met het magnetenbord, gericht op tactiele en ruimtelijke oriëntatie. De structuur van zijn aanpak getuigt van pedagogisch inzicht en een sterke vertaalslag van theoretische principes naar de praktijk. De routine sluit nauw aan bij de noden van personen met een visuele beperking en vormt een uitstekend voorbeeld van hoe tactiele hulpmiddelen op zinvolle wijze kunnen worden ingezet in onderwijs- of begeleidingscontexten.
Het zou dan ook bijzonder waardevol zijn mocht er in de toekomst, vanuit opleidingen zoals Ergotherapie en Lichamelijke Opvoeding, meer aandacht besteed worden aan het interdisciplinair gebruik van tactiele leermiddelen. Door studenten in deze opleidingen te laten kennismaken met het gebruik en de didactische meerwaarde van instrumenten zoals het magnetenbord, kan het inzicht in sensomotorische ondersteuning, ruimtelijk bewustzijn en mobiliteitstraining aanzienlijk worden verdiept.
Dergelijke initiatieven dragen bij aan een meer inclusief en praktijkgericht opleidingsaanbod, waarin studenten leren denken vanuit functionele zelfredzaamheid, participatie en creatief gebruik van ondersteunende materialen.
Bij kinderen met een visuele beperking integreer ik regelmatig grondoefeningen, omdat de vloer een stabiel referentiepunt biedt en tevens functioneert als een waardevol dancinstrument dat lichaamsbewustzijn, oriëntering en bewegingszekerheid versterkt. Op deze foto liggen kinderen in een cirkel plat op de grond met de benen hoog in de lucht.
ook de volgende foto toont hetzelfde, nu gaan de kinderen ook hun armen integreren in de liggende dansoefening
Bij dit dansmoment danst een blind kind in een rolstoel samen met een begeleidster. Ondanks de fysieke beperkingen ligt de focus op het beleven van muziek, sociale verbondenheid en plezier. Via aangepaste bewegingen wordt het bovenlichaam en de armexpressie gestimuleerd. Zo ontstaat een inclusieve danservaring waarin lichaamsbewustzijn, ritmegevoel en samenhorigheid centraal staan.
Emma voelt aan de voetjes in kruispas vorm.
Tijdens het begeleiden van een blind kind in een rolstoel werd duidelijk dat het aanbieden van een visueel stappenbord niet aansluit bij de fysieke en sensorische mogelijkheden van dit kind. Deze ervaring onderstreept het belang van voortdurende praktijkgerichte reflectie en stimuleert mij om gericht te zoeken naar alternatieve bewegingsvormen via arm- en bovenlichaamsexpressie. Dit vormt deel van een breder onderzoek naar inclusieve danstools, waarin de noden en sterktes van elk individu centraal staan.
foto van een dansbordje met kruispassen van de voetjes
foto van gekruiste benen van het meisje die de oefening via het bordje uitgevoerd