Dans met richting: Leerdoelen in beweging voor jeugd met een visuele beperking
#Danceisblind beoogt de inclusie van kinderen met een visuele beperking in de danswereld door een intersectorale samenwerking tussen actoren uit onderwijs, sport, cultuur en zorg.
“Nike Community Impact Fund 2024”
Dankzij de financiële ondersteuning van het Nike Community Impact Fund 2024 konden dansworkshops georganiseerd worden voor kinderen met een visuele beperking. Deze ondersteuning bood tevens de mogelijkheid om in het verlengde daarvan verdiepend onderzoek te verrichten naar de impact en effectiviteit van inclusieve danspraktijken binnen deze doelgroep.
In deze tekst wordt de afkorting I gebruikt als aanduiding voor de eerste graad, maar de inhoud en doelen zijn ook van toepassing op de tweede en derde graad van zowel het lager als het secundair onderwijs, afhankelijk van het ontwikkelingsniveau van de leerlingen.
De code LIOP verwijst naar het vak Lichamelijke Opvoeding, terwijl de kleine letters (zoals ab) binnen de codering staan voor een specifiek ontwikkelingsveld binnen dit vak. Deze structuur is onder andere van toepassing binnen het buitengewoon onderwijs, waarbij de leerdoelen flexibel worden ingezet en afgestemd op de individuele noden en mogelijkheden van de leerling.
Danslessen februari 2024 - mei 2025
Opwarming:
Freesedans
De deelnemers bewegen zich vrij in de omgeving en wanneer de muziek stopt moeten ze een elegante pose aannemen.
Doel: moedigt deelnemers aan om zich vrij te bewegen en hun eigen dansstijl te ontdekken. Het vraagt om het luisteren naar de muziek en direct te reageren wanneer deze stopt. Door de jeugd zelf de songs te laten kiezen op Spotify geeft dit de mogelijkheid om uiteindelijk een song te kiezen op 8 beats die zij leuk vinden voor de effectieve routine.
Leerdoelen:
- I-LIOP-ab1: Motorische basisvaardigheden uitvoeren door vrij te bewegen.
- I-LIOP-ab19: Plezier beleven in bewegen door muziekkeuze en creatieve poses.
- I-LIOP-ab18: Ingaan op uitdagingen door direct te reageren op de muziek.
Eerste routine:
Voetenwerk
Geen dans zonder voetenwerk, voor de danser zorgt het niet enkel voor het verbeteren van motorische vaardigheden, maar stimuleert het ook lichaamsbewustzijn, balans en ruimtelijk inzicht.
Voetenyoga aan de balletbarre of aan het klimrek
Oefening 1: Tenen strekken en buigen
- Ga rechtop zitten of staan.
- Spreid je tenen zo wijd mogelijk uit elkaar.
- Houd dit 5 seconden vast en laat dan los.
- Herhaal dit 5 tot 10 keer.
Leerdoel: I-LIOP-ab5 - Fitheid verbeteren door flexibiliteitsoefeningen (Ontwikkelen van flexibiliteit en lichaamsbewustzijn)
Oefening 2: Voetrollen
- Zet een klein balletje (bijvoorbeeld een tennisbal) op de grond.
- Plaats je voet op het balletje en rol het zachtjes heen en weer onder je voetboog.
- Doe dit 1 tot 2 minuten per voet.
Leerdoel: I-LIOP-ab5 - Trainen van coördinatie en ontspanning (Stimuleert ontspanning en spierspanning in de voeten)
Oefening 3: Hiel-tot-teen stretch
- Ga op de grond zitten met je benen voor je uitgestrekt.
- Trek je tenen langzaam naar je toe om je voetboog en kuiten te stretchen.
- Houd dit 10 seconden vast en ontspan.
- Herhaal dit 5 tot 8 keer.
Leerdoel: I-LIOP-ab5 - Versterken van rompstabiliteit en flexibiliteit (Stretch van de voetboog en kuiten voor een betere balans)
Oefening 4: Cirkelbewegingen met je enkels
- Hef één voet iets van de grond.
- Draai je enkel langzaam met de klok mee in een cirkel.
- Doe dit 5 keer en herhaal in de andere richting.
- Wissel van voet.
Leerdoel: I-LIOP-ab5 - Versterken van mobiliteit en coördinatie (Verhogen van mobiliteit en coördinatie in de enkels)
Oefening 5: Op de tenen staan
- Ga rechtop staan met je voeten op heupbreedte.
- Kom langzaam op je tenen en houd je evenwicht.
- Houd dit 5 tot 10 seconden vast en zak dan rustig terug.
- Herhaal dit 5 tot 10 keer.
Leerdoelen: I-LIOP-ab5 en I-LIOP-ab18 - Verleggen van grenzen door evenwichtsoefeningen (balansoefening om evenwicht en kracht in de enkels te verbeteren)
Oefening 6: Door de ruimte stappen op de hielen
Niet voor de voeten maar voor de kuiten – door de ruimte stappen op de hielen (tenen in de lucht)
Specifieke danspassen:
- Tap-beweging
Beschrijving: Gewicht verplaatsen van linker- naar rechterbeen op de beat.
Doel: Bewustwording van gewicht en houding, stimulatie van proprioceptie.
Leerdoelen: I-LIOP-ab2 en I-LIOP-ab5
- Basic 8 (horizontale lijn op 8 tellen)
Beschrijving: 1-4 naar links, 5-8 naar rechts.
Doel: Stimuleert ruimtelijk inzicht en bewegingscontrole.
Leerdoelen: I-LIOP-ab2 en I-LIOP-ab5
- Kruispas achter
Beschrijving: Kruis de voet achter de andere bij verplaatsing.
Doel: Bevordert coördinatie tussen linker- en rechterlichaamshelft.
Leerdoel: I-LIOP-ab2
- Box Step
Beschrijving: Vierkant patroon op 4 tellen.
Doel: Ritmegevoel en timing ontwikkelen.
Leerdoelen: I-LIOP-ab2 en I-LIOP-ab5
- Draaiing met gewichtsverplaatsing
Beschrijving: 360° draai in 4 tellen, gewichtsverplaatsing per tel.
Doel: Evenwicht en spiercontrole verbeteren.
Leerdoelen: I-LIOP-ab5 en I-LIOP-ab18
Armenwerk
Gesynchroniseerd met voetbewegingen
- T-Pose draaiing
Beschrijving: Armen loodrecht, helicopterpose tijdens draai.
Doel: Evenwicht behouden en symmetrie tussen links en rechts.
Leerdoelen: I-LIOP-ab5 en I-LIOP-ab2
Conclusie
Deze danspassen zijn gericht op het versterken van motorische vaardigheden, proprioceptie en ruimtelijk inzicht. Door variatie in tempo, richting en coördinatie wordt het voetenwerk uitdagend, leuk en effectief voor dansers met een visuele beperking. In combinatie met armenwerk helpt het om juist te reageren op onstabiele momenten en zo je lichaam te corrigeren. Het vermindert hierdoor het risico op valpartijen en onverwachte misstappen. Dankzij draaibewegingen wordt balans getraind en helpt het verstoord evenwichtsorgaan bij mensen met een visuele beperking te stimuleren.
Annexe:
- Benodigdheden:
- Balletbarre of klimrek
- Balletjes
- Magnetenbord
- Stretchband
- Uitleg Proprioceptie:
Proprioceptie is het vermogen van je lichaam om te voelen waar je lichaamsdelen zich bevinden. Het speelt een belangrijke rol bij evenwicht, coördinatie en lichaamscontrole.
Voorbeelden:
- Traplopen zonder te kijken
- Vangen van een bal
- Evenwicht bewaren op één been
Waarom belangrijk:
- Blessurepreventie
- Sportprestaties
- Herstel na blessure
- Proprioceptie verbeteren:
- Op één been staan
- Balansbord gebruiken
- Leerdoelen:
- I-LIOP-ab1
- I-LIOP-ab2
- I-LIOP-ab5
- I-LIOP-ab10
- I-LIOP-ab14
- I-LIOP-ab18
- I-LIOP-ab19
Tekstbeschrijving bij de foto's en video's
foto 1: Partnerconnectie en ritmische tapbewegingen bij blinde leerlingen in het secundair onderwijs Op deze foto nemen blinde leerlingen uit het secundair onderwijs deel aan een gestructureerde bewegingsactiviteit onder jouw begeleiding, met ondersteuning van één coach. De jongeren voeren ritmische tapbewegingen uit in combinatie met zijwaartse gewichtsverplaatsingen, terwijl ze voortdurend fysiek met elkaar verbonden blijven via een vorm van partnerconnectie. Zoals eerder omschreven bij jongere kinderen (zie foto 3), bevordert deze vorm van beweging ritmisch lichaamsbesef, bilaterale coördinatie en sensomotorische integratie. In deze context, waarbij het om leerlingen met een visuele beperking gaat, vervult de partnerconnectie bovendien een essentiële rol in het bieden van oriëntatie, onderlinge afstemming en een gevoel van fysieke en sociale veiligheid. Jij begeleidt de oefening actief, met verbale instructie en ritmische sturing, terwijl de coach een ondersteunende rol opneemt, gericht op het waarborgen van veiligheid en het versterken van individuele zelfredzaamheid. Deze opstelling creëert een inclusief en responsief leerklimaat waarin motorische ontwikkeling, sociaal-emotionele interactie en plezier samenkomen in een zintuiglijke, ervaringsgerichte leerervaring.
foto 2: Vrije exploratie van motorische basisvaardigheden en creatieve bewegingsuitdrukking op muziek Deze foto toont een groep blinde leerlingen uit het secundair onderwijs die individueel en vrij bewegen in een gedeelde ruimte, waarbij ze zich autonoom door elkaar heen verplaatsen. De bewegingen zijn niet vooraf gestructureerd, maar ontstaan spontaan in respons op de aangeboden muziek. Eén leerling maakt gebruik van een steunrek, wat de toegankelijkheid en inclusiviteit van de activiteit onderstreept. De activiteit sluit aan bij de leeruitkomsten I-LIOP-ab18 en I-LIOP-ab19, waarin het accent ligt op het beleven van plezier in bewegen, het uitdrukken van creativiteit en het onmiddellijk reageren op muzikale stimuli. De leerlingen interpreteren de muziek op hun eigen manier en vertalen auditieve prikkels naar individuele motorische expressie. Dit proces bevordert niet alleen het ritmisch gehoor en de reactieve motoriek, maar ondersteunt ook de ontwikkeling van lichaamsbesef, bewegingsvrijheid en zelfexpressie zonder visuele feedback. Het vrije karakter van de activiteit stimuleert intrinsieke motivatie en biedt ruimte voor variatie, improvisatie en zelfsturing. Door zich autonoom en creatief te bewegen binnen een gedeelde fysieke ruimte ontwikkelen de leerlingen zowel persoonlijke bewegingsstijl als ruimtelijke oriëntatie via auditieve en proprioceptieve cues. De aanwezigheid van leerlingen met verschillende fysieke noden — zoals de leerling met het steunrek — bevestigt de inclusieve opzet van de activiteit, waarin differentiatie en bewegingsvrijheid hand in hand gaan. De combinatie van individuele expressie, muzikaliteit en motorische basisvaardigheden resulteert in een betekenisvolle bewegingsbeleving, gericht op zowel fysieke ontwikkeling als sociaal-emotionele ontplooiing.
foto 3: Motorische coördinatie en sociale verbondenheid via partnergebaseerde bewegingsactiviteit In deze scène zijn twee meisjes van ongeveer acht jaar oud actief betrokken in een gestructureerde bewegingsopdracht waarbij ze ritmische tapbewegingen uitvoeren, gecombineerd met zijwaartse verplaatsingen van het linker- naar het rechterbeen. Opvallend is dat ze tijdens de volledige uitvoering fysiek contact behouden via een hand- of armverbinding, wat wijst op een bewuste toepassing van partnerconnectie binnen het didactisch ontwerp van de activiteit. Het hanteren van partnerconnectie binnen bewegingsonderwijs op jonge leeftijd biedt meerdere pedagogisch en neuromotorisch onderbouwde voordelen: Tactiele feedback en proprioceptieve afstemming: Door het behouden van fysiek contact ontvangen de leerlingen continue sensomotorische feedback via tastzin en spiergevoel, wat hen helpt hun bewegingen in real-time op elkaar af te stemmen. Sociale co-regulatie: Partnerconnectie bevordert empathisch gedrag, turn-taking en gezamenlijke regulatie van tempo en intensiteit, vaardigheden die essentieel zijn in sociaal-emotionele ontwikkeling. Verhoogde focus en veiligheid: Door zich fysiek aan elkaar te verbinden, ervaren leerlingen een groter gevoel van steun en geborgenheid, wat het zelfvertrouwen verhoogt en bijdraagt aan een veilige leeromgeving. Stimulerend voor relationele en communicatieve vaardigheden: De noodzaak tot wederzijdse afstemming bevordert non-verbale communicatie en interpersoonlijke sensitiviteit. Wat betreft de biomechanische aspecten, zijn zijwaartse verplaatsingen van het lichaamsgewicht tussen linker- en rechterbeen bijzonder waardevol voor de ontwikkeling van posturale controle, bekkenstabiliteit en bilaterale coördinatie. Deze bewegingen versterken de musculatuur van de onderste ledematen, activeren de heupabductoren en bevorderen het evenwicht en de algemene lichaamsgewaarwording. Tot slot valt op dat beide meisjes tijdens de uitvoering zichtbaar lachen en tekenen van plezier vertonen. Dit duidt op een intrinsiek motiverende leerervaring waarbij fysieke activiteit wordt geassocieerd met positieve emoties. Lichamelijke expressie en vreugde zijn sterke voorspellers van duurzame betrokkenheid, bevorderen endorfineproductie en dragen bij aan het sociaal leren in een veilige, speelse context.
